Mặt trái của việc tăng lãi suất, Mitsubishi UFJ Financial vượt qua Toyota trở thành vua cổ phiếu Nhật Bản.

TL;DR

· Tính đến cuối ngày 13/7, vốn hóa thị trường của Tập đoàn Tài chính Mitsubishi UFJ đạt khoảng 42 nghìn tỷ yên, vượt qua Toyota với khoảng 41 nghìn tỷ yên.

· Việc Nhật Bản bình thường hóa lãi suất đang mở rộng chênh lệch lãi suất ròng của ngân hàng, thị trường bắt đầu định giá lại biên lợi nhuận của ngân hàng, nhưng sự thay đổi thứ hạng vẫn cần được nhìn nhận một cách linh hoạt.

· Các tài sản liên quan: Tập đoàn Tài chính Mitsubishi UFJ, Tập đoàn Tài chính Sumitomo Mitsui, Tập đoàn Tài chính Mizuho, Toyota, Yên Nhật, Trái phiếu Chính phủ Nhật Bản.

Vào ngày 13/7, cổ phiếu của Tập đoàn Tài chính Mitsubishi UFJ đã đạt mức cao nhất kể từ khi niêm yết trong phiên giao dịch, và tính đến cuối ngày, vốn hóa thị trường khoảng 42 nghìn tỷ yên đã vượt qua Toyota với khoảng 41 nghìn tỷ yên, trở thành công ty có giá trị vốn hóa cao nhất tại Nhật Bản trong ngày hôm đó.

Sự thay đổi thứ hạng này được thị trường chú ý, không chỉ vì Toyota từ lâu đã đại diện cho ngành sản xuất của Nhật Bản. Nguyên nhân trực tiếp hơn là sau khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản kết thúc chính sách siêu nới lỏng kéo dài, các ngân hàng bắt đầu kiếm tiền trở lại từ "lãi suất".

Logic tăng giá của cổ phiếu ngân hàng không phức tạp. Ngân hàng trả lãi tiền gửi cho người gửi tiền và thu lãi cho vay từ doanh nghiệp và cá nhân, chênh lệch giữa hai khoản này là một trong những nguồn lợi nhuận cốt lõi. Khi lãi suất tăng, nếu lãi suất cho vay tăng nhanh hơn lãi suất tiền gửi, chênh lệch lãi suất ròng sẽ mở rộng.

Điểm đặc biệt của Nhật Bản trong vài thập kỷ qua là lãi suất gần như bằng 0 trong thời gian dài, thậm chí bước vào thời kỳ lãi suất âm. Các ngân hàng có nhiều tiền gửi và cho vay, nhưng khó kiếm được lợi nhuận đủ cao từ chênh lệch lãi suất. Hiện tại, lãi suất chính sách đã tăng lên 1%, mức này không cao trên toàn cầu, nhưng đối với các ngân hàng Nhật Bản, nó đã đủ để thay đổi mô hình lợi nhuận.

Lãi suất 1% mở ra biên lợi nhuận cho ngân hàng

Theo trang web chính thức của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, kể từ ngày 17/6, lãi suất tiền gửi bổ sung tại tài khoản hiện tại là 1,0% và lãi suất qua đêm không bảo đảm được duy trì ở mức khoảng 1,0%. Đối với Nhật Bản, điều này cho thấy các ràng buộc về lãi suất thấp đang được nới lỏng.

Các ngân hàng nhạy cảm nhất với lãi suất, vì bảng cân đối kế toán của họ về cơ bản là một cỗ máy lãi suất. Lợi suất từ cho vay, đầu tư trái phiếu và tài trợ doanh nghiệp sẽ tăng theo lãi suất thị trường, trong khi lãi suất tiền gửi thường điều chỉnh chậm hơn. Khoảng cách thời gian này sẽ được phản ánh trước tiên trong thu nhập lãi ròng.

Mục tiêu của chính Mitsubishi UFJ đã cung cấp một điểm neo định lượng cho thị trường. Công ty công bố lợi nhuận thuộc về cổ đông cho năm tài chính 2025 là 2,4272 nghìn tỷ yên, với tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu là 11,3%. Mục tiêu của công ty cho năm tài chính 2026 là lợi nhuận thuộc về cổ đông đạt 2,7 nghìn tỷ yên, với tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu khoảng 12%.

Bloomberg đề cập rằng, mỗi khi lãi suất tăng 0,25 điểm phần trăm, lợi nhuận từ vốn hoặc thu nhập lãi thuần trong năm tài chính tương lai của Mitsubishi UFJ tăng thêm khoảng 180 tỷ yên. Con số này không thể quy đổi trực tiếp thành lợi nhuận ròng, vì còn phải trừ đi chi phí vốn, chi phí tín dụng và biến động chi phí, nhưng đủ để giải thích tại sao thị trường sẵn sàng định giá ngân hàng cao hơn.

Cần hạ nhiệt ý nghĩa biểu tượng khi Toyota bị vượt mặt

Hình ảnh Mitsubishi UFJ vượt qua Toyota mang tính biểu tượng. Toyota từ lâu đã đại diện cho năng lực sản xuất, sức cạnh tranh xuất khẩu và khả năng chuỗi cung ứng toàn cầu của Nhật Bản, việc ngân hàng lên ngôi dễ bị hiểu là sự chuyển giao vai trò chủ đạo trong nền kinh tế Nhật Bản.

Kết luận này không thể được khẳng định quá chắc chắn. Cách nói chính xác hơn là quyền lãnh đạo của thị trường chứng khoán Nhật Bản đang trở nên phân tán hơn. Các lĩnh vực sản xuất, công nghệ và tài chính đều đang cạnh tranh để định giá vốn, thay vì một câu chuyện duy nhất chiếm vị trí số một trong thời gian dài.

Sự yếu thế tương đối của Toyota không chỉ đến từ việc ngân hàng mạnh lên. Ngành ô tô đang đối mặt với nhiều biến số như chuyển đổi xe điện, cạnh tranh từ Trung Quốc, nhu cầu toàn cầu và biến động tỷ giá. Vào tháng 6, Tập đoàn SoftBank cũng từng vượt qua Toyota nhờ câu chuyện liên quan đến AI, trở thành công ty có vốn hóa lớn nhất Nhật Bản.

Vì vậy, việc Mitsubishi UFJ lên ngôi giống như một cột mốc hữu hình hơn. Nó cho nhà đầu tư thấy rằng, điểm neo định giá của thị trường chứng khoán Nhật Bản không còn chỉ xoay quanh "đồng yên yếu có lợi cho nhà xuất khẩu" và "chuỗi cung ứng AI toàn cầu". Tài sản hưởng lợi từ bình thường hóa lãi suất đã bước vào cuộc thảo luận cốt lõi.

Định giá lại ngân hàng bước vào giai đoạn hiện thực hóa

Tập đoàn Tài chính Sumitomo Mitsui cũng đạt mức cao nhất lịch sử trong phiên giao dịch ngày 13 tháng 7, cho thấy đây không phải là diễn biến riêng lẻ của Mitsubishi UFJ. Các ngân hàng lớn của Nhật Bản cùng hưởng lợi từ cơ chế tương tự: kết thúc thời kỳ lãi suất thấp kéo dài, cải thiện chênh lệch lãi thuần, nâng mục tiêu lợi nhuận, và tỷ suất lợi nhuận trên vốn trở nên hấp dẫn hơn.

Tuy nhiên, giao dịch này cũng bắt đầu bước vào giai đoạn cần được kiểm chứng. Những người lạc quan nhìn vào việc chênh lệch lãi thuần tiếp tục mở rộng, trong khi phe thận trọng lo ngại rằng vị thế cổ phiếu tài chính có thể đã trở nên quá đông đúc. Sự khác biệt không nằm ở việc ngân hàng có hưởng lợi hay không, mà là liệu lợi ích này có thể tiếp tục chuyển hóa thành tăng giá cổ phiếu hay không.

Rủi ro trước hết đến từ chi phí tiền gửi. Trong giai đoạn đầu tăng lãi suất, lãi suất cho vay thường điều chỉnh nhanh hơn, ngân hàng hưởng lợi rõ rệt. Nhưng nếu người dân và doanh nghiệp bắt đầu yêu cầu lợi suất tiền gửi cao hơn, hoặc dòng vốn chuyển sang các sản phẩm có lợi suất cao hơn, chi phí vốn của ngân hàng sẽ tăng lên, tốc độ mở rộng chênh lệch lãi thuần sẽ chậm lại.

Một rủi ro khác đến từ nhu cầu tín dụng. Tăng lãi suất có lợi cho lợi nhuận ngân hàng, nhưng không hẳn thân thiện với người vay. Nếu nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp giảm, cho vay thế chấp và tiêu dùng của người dân chậm lại, ngân hàng có thể kiếm được nhiều hơn trên mỗi khoản vay, nhưng lại đối mặt với tốc độ tăng trưởng tổng dư nợ chậm hơn.

Độ co giãn lợi nhuận cần được kiểm nghiệm qua chu kỳ tín dụng

Điều đáng ghi nhận nhất trong lần chuyển đổi vốn hóa thị trường này là lợi nhuận của các ngân hàng Nhật Bản đang được cải thiện. Việc Mitsubishi UFJ vươn lên dẫn đầu cũng là một dấu hiệu của giao dịch bình thường hóa lãi suất. Tuy nhiên, điều này vẫn chưa thể chứng minh rằng việc định giá tài sản Nhật Bản đã hoàn tất quá trình chuyển đổi vĩnh viễn.

Biến số cần được kiểm chứng là liệu mức tăng thu nhập từ lãi suất tăng có thể vượt qua áp lực từ chi phí vốn tăng cao và tăng trưởng tín dụng chậm lại hay không. Chỉ cần lợi suất cho vay tiếp tục cải thiện, chi phí huy động vốn duy trì ở mức ôn hòa, và nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp không suy yếu rõ rệt, thì việc định giá lại cổ phiếu ngân hàng vẫn có nền tảng cơ bản vững chắc.

Ngược lại, nếu Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tiếp tục tăng lãi suất nhưng nền kinh tế thiếu sức bền, các ngân hàng sẽ phải đối mặt với hai áp lực cùng lúc: lợi suất tài sản tăng, nhưng nhu cầu tín dụng và chất lượng tài sản lại bắt đầu xấu đi. Khi đó, thị trường sẽ không còn nhìn vào việc tăng lãi suất mang lại bao nhiêu thu nhập lãi ròng, mà là bao nhiêu trong số thu nhập đó có thể được giữ lại trên báo cáo lợi nhuận.

Việc Mitsubishi UFJ vượt qua Toyota không phải là lời chú thích cho "sự thoái lui của ngành sản xuất Nhật Bản". Nó giống như một lời nhắc nhở các nhà đầu tư rằng, trong kỷ nguyên hậu nới lỏng, khi nhìn vào tài sản Nhật Bản, không thể chỉ tập trung vào xuất khẩu và tỷ giá hối đoái, mà còn phải đưa lãi suất trở lại trung tâm của mô hình định giá. Liệu cổ phiếu ngân hàng có thể tiếp tục dẫn đầu hay không phụ thuộc vào nhịp độ của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, cũng như khả năng nền kinh tế Nhật Bản có chịu đựng được đợt bình thường hóa này hay không.

Chào mừng bạn tham gia cộng đồng chính thức của BlockBeats:

Nhóm Telegram đăng ký: https://t.me/theblockbeats

Nhóm Telegram thảo luận: https://t.me/BlockBeats_App

Tài khoản Twitter chính thức: https://twitter.com/BlockBeatsAsia